menu Sluit het hoofdmenu

Licht en instellingen op het beeldscherm

Hoe kun je het licht van een beeldscherm beter afstemmen op je ogen? Adviseur digitale toegankelijkheid Wim van Reenen gaat in op de mogelijke instellingen van het scherm. Veel mensen houden vast aan de standaardinstellingen. De uitdaging is vaak om het gewoontepatroon te doorbreken.

Dit jaar luidde het Oogfonds de noodklok. ‘De sterkte van het licht neemt met elke ontwikkeling toe en de apparaten die blauw licht afgeven, worden steeds meer gebruikt. In welke mate blauw licht invloed heeft op de gezondheid van je ogen, wordt op dit moment goed onderzocht.'

Wanneer je moeite hebt bij het aflezen van een beeldscherm, of zelfs klachten krijgt als hoofdpijn of vermoeidheid, zijn er bij vrijwel alle apparaten instellingen beschikbaar om de weergave te verbeteren. Op tablet, pc, laptop en smartphone.  

Maar eerst willen we wat dieper ingaan op de betekenis van licht bij het gebruik van een beeldscherm.  

Licht is nodig voor waarnemen 

Een beeldscherm aflezen kan niet zonder licht, zelfs als het helemaal donker lijkt om je heen: licht is een onmisbaar component voor zien. Voor lees- of detailtaken is wat meer licht nodig dan ‘normaal.’  

Bij gebruik van een beeldscherm is de omgevingsverlichting belangrijk. Er moet een balans zijn tussen het licht wat van het beeldscherm af komt en de hoeveel licht die er in de omgeving is. Is dit uit balans, dan is het scherm niet goed af te lezen. Het licht dat uit het scherm komt, mag daarbij niet helderder zijn dan de omgevingsverlichting. In het donker naar een felverlicht scherm kijken is uitermate onprettig. Je zit eigenlijk in een zaklamp te kijken.

Tips

  • Wat daglichttoetreding betreft, bijvoorbeeld via een raam, adviseert Bartiméus het scherm haaks op het venster te zetten. Hoe aantrekkelijk het ook lijkt om over je scherm heen naar buiten te kunnen kijken; je kijkt recht in een bak licht.  
  • Ben je gevoelig voor licht, doe dan toch ook een beetje ‘indirecte verlichting’ aan. Indirecte verlichting is een lamp waar je niet rechtstreeks in de lichtbron kijkt, bijvoorbeeld een bureaulamp of plafondverlichting.  
  • Gebruik bij voorkeur verlichting met een dimmer, waarmee je het lichtniveau op elk moment makkelijk en nauwkeurig kunt aanpassen.    
  • Kijk ook eens op Zicht op goed licht bij beeldschermwerk van Arbo-online voor meer tips over dit onderwerp. 

Licht kan een storende én een ondersteunende factor zijn

Persoonlijke voorkeuren 

Als we het over verlichting van beeldschermen hebben, blijkt vaak dat wat voor de één comfortabel is, voor de ander veel minder fijn of zelfs zeer onprettig kan zijn. Daaruit blijkt dat het nodig is om rekening te houden met de persoonlijke situatie en voorkeuren. 

Het maakt nogal veel uit of je een beetje gevoelig bent voor licht, je doet buiten al snel een zonnebril op, of dat je extra gevoelig voor licht bent en misschien vaak je ogen dichtknijpt of een donkere filterbril draagt. Het kan ook zijn dat je juist veel licht nodig hebt; hoe meer licht hoe beter. 

Visuele problemen: advies op maat 

We kunnen een aantal visuele problemen onderscheiden in relatie tot licht 

  • Lichtgevoeligheid; 
  • Hoge lichtbehoefte;  
  • Nachtblindheid;
  • Moeite met contrasten herkennen; 
  • Kleurenblindheid;
  • Verblinding; het scherm als ‘zaklamp’ of weerspiegeling van licht in het scherm.  

Elk probleem vraagt om een bijpassende instelling van het beeldscherm. Een uitgebreid overzicht van de mogelijke instellingen staat onderin dit artikel, de basisfuncties bespreken we in de volgende paragraaf.

Met een visueel functieonderzoek en advies computertoegankelijkheid kunnen we vaststellen wat het beste bij je past. Hoe kan je het scherm zo goed mogelijk zien en wat kost de minste energie?

Iemand typt op een laptop

Instellingen 

Er zijn heel veel verschillende functies op beeldschermapparaten en niet iedereen vindt daar even makkelijk de weg in. We noemen hier een aantal basisfuncties die op alle apparaten beschikbaar zijn en die je zelf kunt gebruiken om het licht van je beeldscherm zo goed mogelijk af te stellen op wat bij jou past.    

Helderheid van het scherm

Als het buiten licht is, wil je de helderheid vaak hoger zetten zodat je het scherm kunt zien. Als je in een donkere kamer bent, wil je de helderheid dimmen zodat het je ogen geen pijn doet. Bijna alle apparaten hebben een functie om de helderheid van het scherm automatisch aan te passen. 

Hoog contrast

Verhoog het contrast op je apparaat en krijg een duidelijker verschil tussen de tekst en de achtergrond. Sterk contrasterende kleuren zorgen ervoor dat je sneller en gemakkelijker kunt lezen. Wanneer je moeite hebt met onderscheiden van grijstinten of kleurnuances, heb je baat bij instellingen voor een hoog contrast.  

Kleur aanpassen

Met deze instelling kun je kleurtinten die dicht tegen elkaar aanliggen beter herkennen. Dat maakt het waarnemen makkelijker.   

Veel apps hebben tegenwoordig juist veel kleuren, omdat dat er verleidelijk uitziet. Met een kleurfilter kun je de weergave op het scherm aanpassen. Voorbeelden daarvan zijn:   

  • Kleuren omkeren: een witte achtergrond met zwarte letters wordt dan een zwarte achtergrond met witte letters; 
  • Witbalans aanpassen: het witte scherm kan met een kleurtint worden aangepast, waardoor het bijvoorbeeld een ivoorkleurige tint krijgt;
  • Grijstinten: Dit filter zet kleuren om in grijstinten.  

Door het aanpassen van de kleuren kunnen mensen met kleuren­blindheid of andere visuele beperkingen het scherm aan hun eigen voorkeur aanpassen.  

Donkere modus

De meest gebruikte modus is de lichte modus:een witte- of lichte achtergrond, waarop tekst en andere informatie in een donkere kleur wordt aangeboden. Met de donkere modus is de achtergrond donker met tekst en andere informatie in een lichtere kleur, zodat alles veel prettiger leesbaar is bij weinig licht. Knoppenbalken en menu’s verdwijnen naar de achtergrond, waardoor de details van de inhoud optimaal tot hun recht komen.  

Nachtlamp

Het beeldscherm zendt ‘blauw licht’ uit, wat je 's nachts uit je slaap kan houden. Je kunt dit voorkomen door de nachtlamp in te schakelen, zodat er 's nachts warmere kleuren op het beeldscherm worden weergegeven. 

Hardware en besturingssystemen

De beschikbare instelmogelijkheden zijn afhankelijk van de hardware zoals een extern beeldscherm, laptop, tablet, smartphone. Vooral het gebruikte besturingssysteem zoals Windows, iOS, Android of MacOS bepaalt wat er zoal ingesteld kan worden. Bij nieuwere versies van het besturingssysteem worden er regelmatig nieuwe functies en instelmogelijkheden toegevoegd.   

Gewoontepatroon doorbreken 

Wat we vaak in de praktijk zien, is dat je gewend bent om een laptop of smartphone te gebruiken met de universele (standaard) instellingen. En dat op de manier die je jezelf op enig moment hebt aangeleerd. Soms is er wel een keer een moment geweest om naar de instellingen te kijken, maar daarna is dat de instelling die je misschien al jaren ongewijzigd gebruikt. 

In die jaren hebben er misschien wel geleidelijke- of plotselinge veranderingen plaatsgevonden met betrekking tot het zien. Het is de moeite waard om daar eens bij stil te staan en te kijken of het beeldscherm beter kan worden ingesteld. 

Veranderen van (computer)gedrag roept vaak weerstand op, heel menselijk. Veelal stellen we uit tot het echt niet meer verder gaat, voordat we iets nieuws accepteren. Achteraf horen we vaak “dat hulpmiddel had ik eerder moeten hebben” of “dat had ik eerder moeten weten”.

Het vergt moed en doorzettingsvermogen om een nieuwe uitdaging aan te gaan

Ondersteuning van Bartiméus

Lukt het niet op eigen houtje? Bartiméus-specialisten kunnen u ondersteunen. Bel voor meer informatie: 088 - 88 99 888.

Vrouw zit achter laptop en houdt haar smartphone en een beker drinken vast

Tips van Wim

Check de instellingen op je pc/laptop, tablet en smartphone!  

Lichte visuele problemen met beeldschermwerk?

Vermoeidheid of moeite met scherp zien? Ga naar de opticien en informeer bij de werkgever naar de mogelijkheden van een beeldschermbril.

Slechtziend?

Informeer naar de mogelijkheden van een computertoegankelijkheidsadvies bij Bartiméus. Heb je problemen bij je werkzaamheden, moeite met het uitvoeren van beeldschermwerk? Voor werkenden zijn er mogelijkheden om hulpmiddelen aan te vragen en vergoed te krijgen bij het UWV. Werkpad Bartiméus kan je hierbij helpen. 

De 20/20/20-regel 

Veelvuldig kijken naar felle schermen is heel vermoeiend voor de ogen. Daarom raadt Bartiméus aan om de 20-20-20 regel te volgen. Wat dit inhoudt? Iedere 20 minuten dat je naar je scherm kijkt, kijk je vervolgens minimaal 20 seconden even weg naar een object op afstand van ongeveer 20 voet (zo’n 6 meter) of daar voorbij.  

Kijken in de verte is de ruststand voor ons oog. Even de ogen sluiten of staren is ook goed. Dit geeft je ogen én je brein even rust. Wanneer je dit consequent doet, zul je merken dat je ogen aan het eind van de dag minder vermoeid zijn. 

Voorlezen 

Wanneer het kijken op een beeldscherm veel moeite (energie) kost, kun je ook afwisselen door internetpagina’s, nieuws, mailtjes en tekstdocumenten te laten voorlezen.  

Spraakassistent 

Een app starten met een Siri-stemcommando, gordijnen openen of sluiten met Hey Google, de verwarming hoger of lager zetten, lampen aan- of uitschakelen is geen science fiction. 

Toetsenbordvaardigheid  

Blind leren typen kost in de leerfase extra energie, maar die energie win je snel terug. Het levert een veel hogere typesnelheid op en niet meer telkens heen-en weer kijken tussen toetsenbord en beeldscherm. 

Modern beeldscherm 

Verouderde beeldschermen gaan achteruit in lichtopbrengst, contrast, kleurechtheid en detaillering. Moderne beeldschermen zijn vrijwel allemaal op LED-licht gebaseerd. LED-verlichting is energievriendelijk en in staat een hoog helderheidsniveau te bereiken. Er zijn veel verschillende beeldschermtechnologieën, elk met eigen voor- en nadelen. Enkele voorbeelden hiervan zijn: TN, IPS, VA en OLED. Een aantal fabrikanten hebben beeldschermen met een flicker-free technologie en low blue light.

De grootte van het beeldscherm heeft indirect ook effect op de hoeveelheid uitgestraald licht. 

E-reader met e-ink display 

Een bijzondere variant onder de beeldschermen is een e-reader met een e-inkt scherm. Kijken naar zo’n scherm lijkt veel op lezen van papier. Ook hierbij gebruiken we het licht van de omgeving om te kunnen lezen. Een e-inkt e-reader kan een heel goede oplossing zijn om boeken te lezen voor mensen die lichtgevoelig zijn. Voordelen hierbij: 

  • Zelf een prettig lettertype kiezen;
  • Zelf een lettergrootte instellen;
  • Het ingebouwde geheugen is groot genoeg voor héél veel boeken;
  • Sommige modellen hebben instelbare LED-verlichting in de rand ingebouwd.

Iemand houdt een smartphone vast

Detailoverzicht instellingen

Overzicht van beschikbare functies op computers en telefoons

Instellingen voor licht en contrast

  • Donkere modus (overwegend donkere achtergrond met lichte teksten).
  • Lichte modus (overwegend witte achtergrond met zwarte teksten). 
  • Contrast verhogen (grijze tekst wordt daarna ook zwart).
  • Helderheid instellen via regelpaneel.
  • Helderheid automatisch aanpassen aan de omgevingsverlichting. 
  • Minder blauw licht in de avond- en nachtperiode.  
  • On-screen toetsenbord in hoog contrast.
  • Windows en Mac: cursor en muisaanwijzer beter zichtbaar maken.

Kleuren

  • Transparantie effecten uitschakelen (sommige onderdelen zoals een doorzichtige titelbalk laten kleuren en vormen daarachter in wazige vorm zien). 
  • Animaties/bewegingen verminderen of uitschakelen.
  • Kies een rustige achtergrond voor het startscherm of bureaublad.
  • Kleurfilter met grijstinten (kleuren omzetten naar grijstinten).
  • Kleurfilters met klassiek of slim geïnverteerde kleuren.
  • Kleurfilters voor verbeteren kleurherkenning bij kleurenblindheid. 
  • Kleurfilter met een zelfgekozen kleurtint.

Instellingen voor het verbeteren van de leesbaarheid: 

  • Grotere tekst.
  • Vette tekst.
  • Zoomen in documenten en webpagina’s door een knijpbeweging. 
  • Zoomen bij alles op het scherm door middel van een digitale vergrootglasfunctie. 
  • Vergrootglas (elektronische loep via de camera).
  • Windows en Mac: cursor en muisaanwijzer beter zichtbaar maken. 

Instellingen, opties en alternatieve leesvormen 

  • Stembediening; gebruik je stem om apps te starten of iets op te zoeken.
  • Tekst laten voorlezen. 
  • VoiceOver, TalkBack, Microsoft Verteller om smartphone en PC te bedienen, zonder gebruik van beeldscherminformatie tekst dicteren; maak een bericht zonder het toetsenbord te hoeven gebruiken.
  • Muziek kiezen, het laatste nieuws laten voorlezen, verlichting aanzetten, verwarming hoger zetten, gordijnen openen... Het is mogelijkmet een stemopdracht via Siri, Google Assistent, Alexa of Cortana. 
  • Windows en Mac: cursor en muisaanwijzer beter zichtbaar maken.
  • Windows en Mac: sneltoetsen gebruiken, die sparen visuele energie omdat het positioneren van de muispijl niet nodig is.