menu Sluit het hoofdmenu

Dossier Cerebrale visuele stoornissen (CVI)

Soorten symptomen van CVI

Symptomen van CVI kunnen visueel, visueel motorisch en cognitief van aard zijn.

Schema symptomen van CVI

Primaire visuele cortex

Verlaagde Visus

De visus (gezichtsscherpte) kan verlaagd zijn bij CVI. Een verlaagde visus betekent het verminderde vermogen details waar te nemen.

Gezichtsvelduitval

Gezichtsvelduitval is gespiegeld ten opzichte van de plaats van de hersenbeschadiging. Zo leidt linkszijdige hersenschade tot uitval van de rechterhelft van het gezichtsveld, en schade bovenin leidt tot gezichtsvelduitval onderin.

Soms lijkt een persoon in dagelijkse situaties een gezichtsveldbeperking te hebben, terwijl dit onder optimale omstandighedenbij oogheelkundig onderzoek niet is vastgesteld. De oorzaak hiervan kan zijn dat de pesroon moeite heeft met het verwerken van veel visuele prikkels tegelijkertijd, waardoor de aandacht niet gelijktijdig gericht kan worden op verschillende informatie. Dit leidt er toe dat het “functionele” gezichtsveld kleiner is dan bij oogheelkundig onderzoek is gemeten.

Uitval onderste gezichtsveld 

Er is frequent uitval van de onderhelft van het gezichtsveld omdat bij hersenschade door vroeggeboorte (PVL, periventriculaire leucomalacie) de witte stof aan de bovenzijde van de hersenkamers aangetast. 
Mensen met uitval van de onderste helft van het gezichtsveld kunnen vaak kleine voorwerpen op de grond missen, moeite hebben met op- en afstapjes en struikelen.

Concentrische beperking 

Bij een concentrische beperking is er sprake van verminderd gezichtsveld vanaf de buitenranden (periferie) van het gezichtsveld.

Hemianopsie 

Hemianopsie is verlies van één helft van het gezichtsveld.

Neglect 

Neglect kan enige overeenkomsten vertonen met hemianopsie omdat de verschijningsvorm enige overeenkomst heeft. Zie verder op deze pagina bij 'visueel-cognitief'.

Bezoek voor meer informatie over deze termen de website van Eduvip.

Visueel motorische problemen

Bij (uitgebreid) hersenletsel kunnen er sterk gestoorde oogbewegingen zijn met slechte fixatie en moeizaam veranderen van blikrichting, ook komt scheelzien bij hen vaker voor. Bij dorsale stroomproblemen worden oogbewegingsstoornissen frequent gezien.

Fixatieproblemen

Als er sprake is van CVI kunnen er zich problemen voordoen bij het gericht kijken naar een bepaald punt. Het aansturen van de ogen om naar een bepaald punt te gaan kijken kost extra tijd en het switchen tussen verschillende punten is lastig. Daarnaast is het moeilijk langere tijd naar een voorwerp te blijven kijken.

Problemen met vloeiend volgen en in beeld houden

Als er sprake is van CVI, kan er sprake zijn van een saccadische volgbeweging. Volgbewegingen zijn vloeiende en trage bewegingen, die door beide ogen worden uitgevoerd wanneer we een bewegend voorwerp blijven volgen met de gele vlek. Bij vloeiend volgen met de ogen wordt de beweging van een prikkel (stimulus) continu fixerend gevolgd. Wanneer de fixatie af en toe wegvalt, spreken we niet van vloeiend volgen maar van schoksgewijs (saccadisch) volgen.

Nystagmus

Onwillekeurige bewegingen van het oog, doorgaans ritmisch en in de ene richting sneller dan in de andere richting. Er zijn verschillende vormen van nystagmus, zoals een horizontale en een verticale nystagmus.

Visueel-cognitief

Dorsale netwerk

Gestoorde visuele attentie
Een voorbeeld van gestoorde visuele aandacht is moeite met kijken (richten, volhouden en afwisselen van de visuele aandacht) als er veel geluidsprikkels of andere prikkels zijn of in geval van teveel aan visuele prikkels.

Neglect is een specifieke vorm van gestoorde visuele aandacht. 
De persoon met neglect is niet in staat aandacht te schenken aan één zijde van het lichaam of de ruimte om hem heen, hij is zich daar niet bewust van. Dit lijkt op hemianopsie, echter bij hemianopsie is een persoon zich meestal bewust van de uitval en zal hij dit compenseren door het hoofd bij te draaien naar de aangedane zijde.

Problemen in complexe visuele situaties/crowding
In complexe visuele situaties zijn er problemen in het waarnemen van veel informatie tegelijk (simultaanperceptie) en met selectie van de juiste informatie.
De selectie van informatie wordt nog extra bemoeilijkt door de vaak gestoorde oogbewegingen, waardoor langdurige fixatie onmogelijk kan zijn.

Mensen met deze problemen hebben vaak last van crowding: hun gezichtsscherpte is beduidend lager als symbolen in een rij of groep staan dan wanneer ze één voor één worden aangeboden. Crowding geeft problemen bij het lezen en in het zien van voorwerpen of personen op afstand: in de verte is er meer tegelijk te zien dan dichtbij.

Problemen met bewegen in driedimensionale ruimte
Mensen met CVI hebben meer tijd nodig om een onbekende ruimte te verkennen en overzicht te krijgen. Zij kunnen problemen hebben met ruimtelijke oriëntatie. 
In de ontwikkeling van kinderen valt het vaak op dat zij moeite hebben met (na)tekenen, puzzelen en omgaan met constructiemateriaal (o.a. duplo/lego/knex).

Problemen in het visueel gestuurd bewegen leiden ertoe dat iemand moeite kan hebben met het schatten van afstanden, het nemen van afstapjes of traplopen. Vaak tasten de mensen met de voeten bij verschillende kleuren ondergrond, zonder dat er sprake is van niveauverschil. Als stoelen of andere meubels in een bekende ruimte verplaatst zijn, zullen zij dit (te) laat opmerken. Voorwerpen die zich voor de voeten bevinden of snel bewegende voorwerpen worden vaak te laat gezien, waardoor iemand struikelt.

Mensen met CVI hebben in een onbekende omgeving veel meer tijd nodig om overzicht te krijgen, waardoor zij zich onveilig kunnen voelen. Dit kan zich uiten in passiviteit of juist overactiviteit.

Bewegen in het verkeer als voetganger of fietser kan beangstigend zijn. Het is vaak moeilijk naderend verkeer te zien aankomen, snelheid in te schatten en te anticiperen op obstakels en gedrag van anderen. Dit speelt met name als de persoon zelf in beweging is.

Ventrale netwerk

Gestoorde herkenning
Problemen op het gebied van het herkennen van vormen, voorwerpen en plaatjes (visuele agnosie) lijken vaker voor te komen bij volwassenen met niet-aangeboren hersenletsel dan bij kinderen. Kinderen hebben vaak moeite met het herkennen in een bepaalde categorie, bijvoorbeeld dieren. 
Er kunnen problemen zijn in het herkennen van gezichten. Het kan gaan om meer en minder bekende personen, in levende lijve of op foto’s, herkenning van voren of ‘en profil’. 
Beschadiging in het ventrale netwerk kan ook tot gevolg hebben dat gezichtsuitdrukkingen niet goed worden herkend. Ook komt het voor dat men moeite heeft met het interpreteren van non-verbaal gedrag (lichaamshouding). Dit kan gevolgen hebben voor sociale interacties en het begrijpen ervan.

Gestoord visueel geheugen
Beschadiging in het ventrale netwerk kan stoornissen in het visuele geheugen tot gevolg hebben. Een verminderd visueel geheugen bemoeilijkt het opbouwen van een zogenaamde visuele databank met beelden in de hersenen. Ook zal het de generalisatie moeilijker maken: een stoel als stoel herkennen, ook als deze ondersteboven staat. Als de informatie ook nog eens onvolledig binnenkomt door een verminderd gezichtsvermogen, zal dat de visuele herkenning niet makkelijker maken.

Gestoorde oriëntatie
Verstoringen in het ventrale systeem kunnen leiden tot problemen met oriëntatie en bewegen in een ruimte. Een theorie is dat de problemen ontstaan doordat dat de persoon wel losse onderdelen herkent, maar hier geen geheel van kan maken. Ook een gestoord visueel (ruimtelijk) geheugen speelt waarschijnlijk een rol.

Dit is daarom een andere verstoring van de oriëntatie dan bij problemen in het dorsale netwerk, waarbij het inschatten van de eigen positie ten opzichte van objecten of personen in de ruimte gestoord is.

Nieuws

Elise wil met haar verhaal ouders helpen en inspireren

Elise van der Velde, ouder van Ties (15, meervoudige beperking) gaf een zeer boeiende lezing tijdens een ouderavond op de Bosschool van Bartiméus. Ouders kregen een inkijkje in de manier waarop ze al vijftien jaar lang worstelt met de vraag ‘Hoe accepteer je dat je kind een beperking heeft? (En kán dat überhaupt?)’. De redactie van Bartiméus blikt met Elise terug op deze ouderavond en praat met haar door over 'acceptatie' en het leven leiden dat bij je (kind) past.
Lees meer

‘Beter luisteren naar mensen met slechtziendheid door hersenletsel'

‘De diagnostiek van visuele problemen bij volwassenen met niet-aangeboren hersenletsel (NAH) staat nog in de kinderschoenen’, stelde optometrist Henk Stam eind vorige maand op het Visioncongres in Den Haag. Het was een oproep aan vakgenoten in de oogheelkunde om met spoed meer inzicht in de NAH-groep te vergaren. ‘Door de vergrijzing, dementie en trauma’s (ongelukken) neemt het aantal patiënten snel toe.’
Lees meer

Agenda-items

Lunch in het donker: training over impact visuele beperking

Wil jij als ouderenzorgprofessional ervaren hoe het is om slechter te zien en daardoor je slechtziende cliënten beter te leren begrijpen? Expertise-organisatie Bartiméus geeft op dinsdag 31 oktober de informatieve en prikkelende training ‘Lunch in het donker’ voor leden van de ouderenzorgcommunity in Noord Nederland.
Lees meer

Publicaties

Mijn kind heeft CVI *NIEUW*

Dit boek gaat over cerebrale visuele stoornissen (CVI) bij jonge kinderen. Het geeft handvatten en advies hoe je als ouder in dagelijkse situaties rekening kan houden met de visuele problemen die...



Bestellen

CVI bij kinderen in de basisschoolleeftijd

Deze dvd geeft uitleg over kinderen met CVI in de basisschoolleeftijd. CVI is de meest voorkomende oorzaak van visuele beperkingen bij kinderen. De aandoening heeft wisselende gevolgen voor het...



Bestellen

Ervaringsverhalen

Dag van de Geleidehond: maak kennis met Bjorn en Christa

Ze zijn aandoenlijk en schattig die geleidehonden! Stuk voor stuk lieve, slimme, trouwe viervoeters, maar wat moeten ze doen als ze hun tuig om krijgen? Hoe ziet 'een dag' van een geleidehond met een werkend baasje eruit? We vroegen het - op de Dag van de Geleidehond - aan Christa Schrooten (39, blind), maatschappelijk werker bij Bartiméus Wonen. Zij en haar goldendoodle Bjorn zijn al 7,5 jaar onafscheidelijk.
Lees meer