menu Sluit het hoofdmenu

Op bezoek bij Dick Lunenborg van Bartiméus

geplaatst op Leerlingen in klaslokaal Bosschool Bartiméus

Dick Lunenborg werkt al 17 jaar als ICT-deskundige bij Bartiméus Onderwijs. Bij de Bosschool van Bartiméus worden slechtziende en blinde leerlingen met een verstandelijke beperking begeleid. Hij heeft veel kennis en ervaring opgedaan met het inzetten en ontwikkelen van methodieken en trainingen die aansluiten op mogelijkheden en talenten van de leerlingen van de Bosschool. ‘Gewoon waar het kan, speciaal waar het moet’, is het uitgangspunt van alle scholen van Bartiméus.

Dick is een van de oprichters van het Bartiméus FabLab dat als doel heeft leerlingen en volwassenen met een visuele en verstandelijke beperking gebruik te laten maken van technologie om net als iedereen deel uit te kunnen maken van de digitale samenleving.

Onderwijsprogramma’s op maat

Dick vertelt dat hij zich in zijn werk zowel richt op leerlingen, leerkrachten, ouders als begeleiders. Sinds 2008 wordt onderzocht hoe het aanbod aan materialen en programma’s optimaal kan worden afgestemd op deze doelgroep: 'Veel van onze leerlingen hebben, naast een visuele beperking en leerproblemen, ook motorische of andere beperkingen. De combinatie van deze verschillende beperkingen vraagt om op maat gesneden onderwijsprogramma’s. In het FabLab werken we nieuwe inzichten uit, waarmee zowel professionals als leerlingen nieuwe kennis en vaardigheden kunnen opdoen.'

Bartiméus ziet het als opdracht om de zelfredzaamheid van leerlingen te vergroten en hen te helpen om actief en volwaardig het leven te kunnen leven dat zij willen. 'De juiste ICT en aangepaste oefeningen kunnen daarbij enorm behulpzaam zijn', legt Dick uit, 'maar er was geen specifieke software voor slechtzienden en blinden met een meervoudige beperking.' Het plan was iets te doen aan die leemte door zelf dan maar een E-learning platform te gaan maken. Bij de Vereniging Bartiméus Sonneheerdt is geld aangevraagd om dit ook financieel mogelijk te maken. Het Fablab heeft niet de voorkeur om zelf ICT-middelen en programma’s te ontwikkelen. 'Zelf iets nieuws maken en didactisch te perfectioneren kost te veel, vergt specifieke expertise en de implementatie ervan is intensiever. Het was dan voor ons veel logischer om een bestaand uitgebalanceerd product speciaal aan te laten passen voor leerlingen met een visuele beperking.'

Leerling Bosschool achter PCSpeciaal aanbod voor speciale leerlingen

In 2006 is Stichting Opmaat Eduware (SOME) opgericht, door een groep bevlogen mensen van zes scholen voor speciaal onderwijs. Een aantal van hen nam vanaf 2001 deel aan opleidingen voor ICT-coördinatoren uit het SO en VSO. Zij constateerden dat er voor hun leerlingen nauwelijks bruikbaar en aantrekkelijk aanbod van software was en bedachten OpMaat. Vervolgens is er door OpMaat hard gewerkt aan een tool en eduware voor het speciaal onderwijs. In 2012 kwam er een vernieuwing en ging OpMaat verder onder de naam Omnidu.

Dick kende uit zijn onderwijsnetwerk de mensen van OpMaat al langer. Leerlingen in het speciaal onderwijs hebben uiteenlopende leerbehoeftes en kunnen vaak niet uit de voeten met het standaard leermiddelenaanbod uit het regulier onderwijs. Leerkrachten gingen op zoek naar aangepaste materialen en vonden die in het toenmalige programma Op Maat. Via dit programma konden er op de leerling toegesneden lessen gemaakt worden die wel aansloten bij de speciale leerbehoeftes.

Kennismaking met OpMaat en de Omnidules

Dick vertelt: 'In Omnidu vonden we wat we zochten: Omnidules, een compleet pakket aan oefeningen voor onze doelgroep. Hoewel OpMaat nu Omnidu heet, doet het zijn oude naam nog steeds eer aan: alle oefeningen uit het uitgebreide aanbod zijn ‘op maat’ gemaakt en gericht op leerlingen die een andere aanpak van leerstof en oefeningen nodig hebben.' Op de Bosschool van Bartiméus gaat het team binnenkort aan de slag met de Omnidules: 'Een aantal bestaande oefeningen in het publieke gedeelte van Omnidu kunnen we nu al eenvoudig aanpassen voor leerlingen die blind en slechtziend zijn. En daarnaast zullen we voor onze eigen leerlingen lessen gaan maken.'

Opdracht voor Omnidu

Omnidu bood al veel meer dan andere reguliere leermiddelen, maar  was nog niet toegespitst op de leerbehoeften van leerlingen die blind of slechtziend zijn. Dick kreeg de mogelijkheid om de specifieke wensen van Bartiméus aan Omnidu voor te leggen. Het team van Omnidu stond open voor de opdracht om het programma ook toegankelijk te maken voor visueel beperkten. Omnidu is eerst aan de slag gegaan met wat er al was en sneed het nog meer toe op de wensen van Bartiméus.

Aanpassingen op maat

Een team van toegankelijkheidspecialisten, waaronder die van collega instituut Visio, heeft het programma onderzocht en bepaalde welke aanpassingen er nodig waren om het toegankelijk te maken. Dick legt uit: 'Aan de mensen van Omnidu hebben we een hele lange lijst met aanpassingen gegeven. Deze zijn doorgevoerd en maken dat de Omnidu-les nu ook optimaal geschikt zijn voor onze slechtziende of blinde leerlingen. De Omnidules sluiten steeds beter aan bij de mogelijkheden en vaardigheden van kinderen die nog meer leerproblemen hebben. De oefeningen kunnen bijvoorbeeld worden ingesteld op meer contrast in kleur en vorm. Met het gebruik  van tab en enter is nu veel meer mogelijk en leerlingen kunnen de oefeningen volledig op het gehoor maken. Er is nagedacht over hoe de oefeningen begrijpelijk uitgevoerd kunnen worden voor iemand die niet kan zien. Voor onze leerlingen is er nu software waarmee zij zelfstandig kunnen werken. Dat was de bedoeling en het is natuurlijk geweldig dat dit mogelijk is!'

De volgende wens

Dick Lunenborg is als gebruiker en opdrachtgever heel tevreden over de samenwerking van Bartiméus met Omnidu. Hij vindt dat de aangepaste Omnidules op korte termijn ten goede moeten komen aan alle gebruikers en ziet het als investering voor de lange termijn. Daarom kijkt hij al vooruit, om de volgende wens te realiseren: 'We werken nauw samen met scholen voor visueel beperkte leerlingen in Nederland, maar ook in het buitenland is er een grote behoefte aan toegankelijk lesmateriaal. Het zou ideaal zijn als iedere gebruiker, waar dan ook, een oefening kan kiezen uit een aanbod dat al is afgestemd op de doelgroep. We willen het aanbod zo inrichten dat leerkrachten precies die Omnidules vinden die bruikbaar zijn voor hun leerlingen. Overzichtelijk bij elkaar, zodat je voor leerlingen met een visuele beperking een heel passend pakket hebt klaarstaan.'

Dick heeft een internationaal netwerk en weet welke wensen niet alleen hij maar ook zijn collega’s hebben. 'Het kan een heel gebruiksvriendelijke bibliotheek worden, met een aanbod dat zonder allerlei instellingen te wijzigen heel geschikt is voor slechtzienden en blinden. Zoiets is er nu niet. Ik denk dat hiervoor zeker belangstelling is in het buitenland.'

Hij heeft er vertrouwen in dat niet alleen de leerlingen van Bartiméus profijt zullen hebben van de op maat gemaakte Omnidules. 'Het is ons streven om er samen met Omnidu een ‘grenzeloos’ gebruiksvriendelijk aanbod van te maken, beschikbaar voor iedereen die ernaar op zoek is. Voor zo’n uniek product zou je me echt een ambassadeur voor Omnidu mogen noemen.'

Bron: VIVES nr. 160, juni 2018, Manon van Herwijnen.