menu Sluit het hoofdmenu

Historie van de moestuin

Vanaf halverwege de 18e eeuw werden op de Heuvelrug de eerste buitenhuizen neergezet. Hierdoor is het landschap veranderd. De woeste gronden werden ontgonnen. Bebouwing werd neergezet en ruimte ingevuld naar eigen idee met bos, vijverpartijen en heuvels.

Er is daarbij gebruik gemaakt van zichtlijnen die kilometers ver strekken. Er ontstond een vakantiegebied voor de rijken, vooral bankiers en kooplieden uit Amsterdam en Utrecht. De Utrechtse Heuvelrug was tot die tijd nog weinig in trek, dus grote stukken grond konden goedkoop verworven worden. En daarmee ruimte. De huizen waren bedoeld om een paar maanden per jaar het drukke stadsleven te verruilen voor een verblijf in de buitenlucht. Bovendien leenden de natuurlijke glooiingen van de Utrechtse Heuvelrug zich uitstekend voor de aanleg van tuinen en parken in de Engelse landschapsstijl die op dat moment erg in zwang was.

Landgoed Hydepark

Er is in de directe omgeving gebouwd door de familie Van Loon die Heideperk liet afbreken en er Hydepark liet bouwen in 1886. Een opzienbarend gebouw met tientallen kamers, voorzien van alle gemakken: telefoon, elektriciteit, centrale verwarming en waterleiding en een landgoed dat grotendeels zelfvoorzienend was. Hij liet daar meteen een groot park rondom aanleggen en vormde zo het overwegend agrarisch landschap om tot parkachtige Engelse tuin. ;Copijn, de landschapsarchitect van deze tuin, liet hiervoor volwassen bomen aanvoeren. Vervolgens in een hoek van het terrein voor zijn zoon en schoondochter La Forêt liet bouwen.

Hydepark is tijdens de oorlog (1942) afgebrand en gesloopt. Een paar stallen en de oranjerie zijn bewaard gebleven. La Forêt is verdwenen. De stallen zijn verkocht en het hoofdgebouw is langzaam vervallen. Uiteindelijk is ook dat gebouw afgebroken om plaats te maken voor het toenmalige Bartiméushage. Maar al die tijd was er de tuin. Die was er zelfs eerder. Op een kaart die in 1748 is getekend, komt de 'Hofstede en Landerijen genaamd in 't Sand' al voor.

Dhr. Theo Wit heeft historisch onderzoek gedaan voor deze restauratie. Zijn bevinding is dat het huis 't Sand en de ernaast gelegen tuin tussen 1860 en 1869 gebouwd moet zijn. Het huis was gelegen op het bergje dat achter de vijgenkas buiten het complex ligt. Met een prachtig zicht in de laan die nu richting straatweg loopt.

De oude delen van de tuin

De muren van de tuin zijn geheel blijven staan en gerestaureerd. Nu staan daarlangs de zogenoemde spalierhekken voor het leifruit. In de muur zit een stookhuisje waar een kachel stond om de palmenkas te verwarmen. Daarnaast vindt u er een aantal broeibakken. Deze werden gebruikt om de familie gedurende het hele jaar te voorzien van groenten. Daar werden ook de bloemen voor in huis en de planten voor de borders rondom het huis gekweekt. Aan de rand van de muur de druivenkas en in het centrum van de tuin de perzikenkas. En natuurlijk de vijgenkas.

De namen voor deze kassen zijn in de afgelopen tijd ontstaan. Van de vijgen- en druivenkas was duidelijk waar ze voor dienden. Planten of overblijfselen van planten vertelden hun gebruik. De perzikenkas is zo genoemd, omdat er inderdaad een perzikenboompje met daaraan een perzik groeide. De palmenkas is waarschijnlijk als oranjerie in gebruik geweest. Er was verwarming.

De freule

De freule had het vruchtgebruik van de tuin en het terrein. Ze was met name verzot op zuurkool. Pas na haar overlijden konden het terrein en de tuin door Bartiméus in gebruik worden genomen. Nadat het bos en de tuin gebruikt konden worden, heeft het nog even geduurd voordat het bos en de tuin 'ontdekt' en toegankelijk werden. De eerste ontsluiting van het bos was het aanleggen van een ruiterpad voor Lis Hartel, vervolgens is het bos opengesteld voor wandelaars en is er een schelpenpad aangelegd. Door dit pad kunnen bezoekers met een visuele beperking en bezoekers die slecht te been zijn of die gebruik maken van een rolstoel, makkelijk dit stukje historie ontdekken. Nu de moestuin helemaal is opgeknapt en gerestaureerd, is dit stukje van de Utrechtse heuvelrug voor een tweede keer ontdekt en ontgonnen.

Website van de moestuin

De moestuin is een graag bezochte locatie voor bewoners van Bartiméus maar ook voor bezoekers. Wilt u weten wat wij hier aanbieden? Bekijk dan de website van de moestuin: www.bartimeus.nl/moestuin.