Bartiméus simuleert slechtziendheid met eyetracker

Door: Gerard de Wit, klinisch fysicus

In het Diagnostisch Centrum van Bartiméus in Zeist staat sinds kort een moderne eyetracker van de firma Tobii. Dit is een apparaat dat registreert waar iemand kijkt op een computermonitor. Het is aangeschaft voor wetenschappelijk onderzoek naar een nieuw soort diagnostiek bij kinderen, maar blijkt ook zeer nuttig bij het simuleren van slechtziendheid.

Vlak voor de zomer kreeg optometrist Amir Katzin van Bartiméus een wel heel speciaal verzoek van het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU). Een jongen van 16 jaar met epilepsie zal een hersenoperatie ondergaan om de epilepsieaanvallen te verminderen. Hierbij is er een grote kans dat er een linkszijdige hemianopsie zal onstaan, wat wil zeggen dat met allebei de ogen alleen nog maar de rechter helft van het gezichtsveld zichtbaar zal zijn na de operatie (zie Fig. 1). De jongen en de ouders wilden graag al voor de operatie ervaren wat het is om een linkszijdige hemianopsie te hebben.

Figuur 1: Zicht bij (linkszijdige) hemianopsie: in beide ogen is slechts de helft van het gezichtsveld zichtbaar

Voor mensen zonder een visuele beperking is het vaak moeilijk om een voorstelling te maken van hoe het is om slechtziend te zijn. Toch kan het heel nuttig zijn als bijvoorbeeld familie of een werkgever van een slechtziende kan ervaren wat het betekent om een visuele beperking te hebben. Daarom bestaan er zogenaamde 'ervaringsbrillen'. Dit zijn brillen waarbij het zicht juist minder goed wordt gemaakt (zie bijv. Fig. 2). Ook is er natuurlijk de Bartiméus Zien app (zie Fig. 3), nu ook voor Android. Deze ervaringshulpmiddelen werken prima bij rechtuit kijken, maar kunnen niet simuleren dat bij het draaien van de ogen het gesimuleerde zicht ook hoort mee te draaien. Er is dus extra instructie nodig om een juiste ervaring te krijgen. Zo hoort de gebruiker bij de bril van Fig. 2 altijd naar de rand van het afgeplakte gedeelte te blijven kijken en is de instructie bij de app dat de proefpersoon altijd naar het midden van het in het beeld geprojecteerde kruis blijft kijken.

Figuur 2: Een ervaringsbril voor hemianopsie

Figuur 3: De Bartiméus Zien app bij de aandoening maculadegeneratie

Een standaardsimulatie met een ervaringsbril leek in het geval van de UMCU patiënt minder gepast. We zijn daarom gaan zoeken naar alternatieven en besloten om hemianopsie te simuleren met onze nieuwe eyetracker. Deze eyetracker was onlangs aangeschaft met financiering van de Vereniging Bartiméus Sonneheerdt voor onderzoek aan een nieuw soort diagnostiek voor kinderen met een beperking in de verwerking van visuele informatie in de hersenen (ook bekend als CVI). Met eigen ontwikkelde software, blijkt de eyetracker nu ook goed gebruikt te kunnen worden bij het simuleren van slechtziendheid. Het werkingsprincipe is simpel. De eyetracker registreert waar de proefpersoon heen kijkt en op deze positie wordt de aandoening op het scherm geprojecteerd. Bij hemianopsie bijvoorbeeld wordt de beeldinformatie van een deel van het scherm weggehaald afhankelijk van waar men kijkt (zie Fig. 4).

Figuur 4: Simulatie van (rechtszijdige) hemianopsie met de eyetracker. De gezichtsvelduitval volgt de kijkrichting.

Vorige week is de patiënt met zijn ouders langs geweest om de hemianopsie te ervaren met behulp van de eyetracker. Wat opviel was dat de aandoening toch veel meer impact had dan ze van tevoren hadden kunnen vermoeden. Vooral het volgen van dynamische beelden, zoals een voetbalwedstrijd, was erg vermoeiend. Ook voor de Bartiméus medewerkers die meehielpen met dit project gaf de simulatie met de eyetracker nog nieuwe inzichten. Het zal dan ook zeker ingezet gaan worden bij de interne scholing binnen Bartiméus.